Συ.ριζ.α: Μια Αριστερά της άμεσης (συμμετοχικής) δημοκρατίας και της ριζοσπαστικής οικολογίας

του Μάκη Κορακιανίτη

Η δημοκρατική αριστερά πρέπει να επιζητά και να διασφαλίζει τη συμμετοχή του πολίτη Θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην αποκέντρωση και διάχυση μέσα στην ίδια την κοινωνία– και στους άμεσα ενδιαφερόμενους πολίτες-όλων εκείνων των εξουσιών και αρμοδιοτήτων που σήμερα προκλητικά ασκούνται μέσα σε στεγανοποιημένους θεσμούς με έντονο τον ταξικό, ελιτίστικο ή και συντεχνιακό ακόμη χαρακτήρα. Θα πρέπει να σκεφτούμε πάνω στις δυνατότητες αυτοοργάνωσης και αυτενέργειας που προσφέρουν εναλλακτικοί θεσμοί, ή και άλλες πιο στοιχειώδεις μορφές κοινωνικής οργάνωσης, όπως επιτροπές κατοίκων, σύλλογοι π.χ. γονέων, σωματεία εργαζομένων, δημοτικές κινήσεις και βέβαια τα ίδια τα θεσμικά όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Πρόκειται για θεσμούς που έχουν ιστορικά επιβληθεί από τα κάτω, έπειτα από απαίτηση λαϊκών κινημάτων και που σήμερα χρησιμοποιούνται περισσότερο για να εξασφαλίζουν τη λαϊκή συναίνεση σε προειλημμένες αποφάσεις. Γι’ αυτό και σήμερα παίζουν περισσότερο ένα ρόλο διακοσμητικό, ρόλο δημοκρατικής βιτρίνας και νομιμοποιητικού άλλοθι, σε ένα καθεστώς σαν και αυτό που ζούμε, ένα καθεστώς που σε εντεινόμενο βαθμό- σε ό,τι αφορά τις κλειστές διαδικασίες λήψης αποφάσεων- προσιδιάζει με κοινοβουλευτική ολιγαρχία διαπλεκόμενη με μεγαλοεπιχειρηματικά συμφέροντα.

Με αποφασιστικότητα η δημοκρατική Αριστερά πρέπει να αρνηθεί το κυρίαρχο μοντέλο του αθηναϊκοκεντρικού, συγκεντρωτικού, γραφειοκρατικού, κατ’ επίφαση δημοκρατικού, διαπλεκόμενου και έντονα ταξικού κράτους και να επεξεργαστεί από κοινού με την κοινωνία των πολιτών εναλλακτικές μορφές κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης που, όχι μόνο εξασφαλίζουν την κοινωνική συμμετοχή, αλλά και εκπαιδεύουν τους πολίτες σε μια άλλη κουλτούρα – κουλτούρα υπευθυνότητας και συμμετοχής, αντί της σημερινής ιδιώτευσης και τηλενάρκωσης. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα θεσμού που μπορεί να ενδυναμωθεί περαιτέρω δίνοντας ουσιαστικές λύσεις σε προβλήματα καθημερινής ζωής των πολιτών, ποιότητας ζωής, κοινωνικής πρόνοιας, παιδείας, ακόμη καιαντιμετώπισης της ανεργίας. Για να το καταφέρουμε αυτό χρειάζεται συνδυασμένη δράση από τα κάτω, από τις κινήσεις πολιτών, και από τους εκπροσώπους στο κοινοβούλιο γιατί ουσιαστικά μιλάμε για ενίσχυση με τροπολογία του θεσμικού ρόλου της Τ.Α. ΄Ενα παράδειγμα που είναι αντιπροσωπευτικό μιας πολιτικής παρέμβασης που δίνει λύσεις σε άμεσα ζητήματα και παράλληλα προωθεί μια ριζοσπαστική δυναμική, είναι οι σύλλογοι γονέων στα σχολεία, όχι βέβαια με τη σημερινή τους μορφή. Αλλά ας σκεφτούμε μια Τοπική Αυτοδιοίκηση που δεν έχει μόνο στην ευθύνη της το βάψιμο των σχολικών κτιρίων, αλλά και ουσιαστικές αρμοδιότητες που αφορούν το πρόγραμμα διδασκαλίας και το εφαρμοζόμενο παιδαγωγικό μοντέλο. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας αναβαθμισμένης Τ.Α. με νομοθετική ρύθμιση θα μπορούσαν κάποιες ώρες διδασκαλίας-δίχως να αλλοιώνεται ο κορμός που θα καθορίζεται κεντρικά από το Υπουργείο σε πανελλήνια κλίμακα-να γίνονται ορισμένα μαθήματα που προτείνονται και επιλέγονται από το σύλλογο γονέων (και το σύλλογο διδασκόντων) σε κάθε σχολείο. Για παράδειγμα με νόμο πάντα του κράτους (δηλαδή του κοινοβουλίου) το μάθημα των θρησκευτικών, που η υποχρεωτική του διδασκαλία είναι ντροπή για όποιον θέλει τον άνθρωπο να συλλογάται ελεύθερα, θα μπορούσε να γίνει προαιρετικό και για όσους μαθητές δεν επιθυμούν να το παρακολουθήσουν με συναπόφαση του συλλόγου γονέων και του συλλόγου καθηγητών την αντίστοιχη ώρα να διδάσκεται ένα μάθημα οικολογίας ή προσφοράς πρώτων βοηθειών ή ιστορίας της Ελλάδας και της Ευρώπης ή ό,τι αποφασίσουν από κοινού οι σύλλογοι γονέων και διδασκόντων. Μια διάχυση της λήψης των αποφάσεων μέσα στην κοινωνία και στις τοπικές κοινωνίες δεν είναι κάτι που έχει από μόνο του μια ριζοσπαστική δυναμική, γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις κινδυνεύουμε να προσκρούσουμε σε ένα σκληρό πυρήνα συντηρητισμού πολύ πιο άκαμπτο από αυτόν που εκφράζουν οι πολιτικοί των συντηρητικών κομμάτων. Όμως είναι κέρδος για μια πραγματικά συμμετοχική δημοκρατία και επομένως για τη δημοκρατική αριστερά να σηκώσουμε τον πολίτη από τον καναπέ της τηλεαφασίας του, να τον απομακρύνουμε από την πλύση εγκεφάλου των διαφόρων σκουπιδοκάναλων και να τον φέρουμε σε επαφή με άλλες ιδέες, συμπεριλαμβανομένων των ιδεών μας. ΄Οταν για παράδειγμα ο σύλλογος γονέων συναποφασίζει για την εκπαίδευση του παιδιού του, ο άλλος έχει ένα σοβαρό λόγο να αντιληφθεί ότι το παιχνίδι δεν παίζεται στα λαμπερά στούντιο της σάπιας τηλεδημοκρατίας μας, αλλά αλλού. Τέτοιες πρωτότυπες «θεσμίσεις» προς την κατεύθυνση της ενδυνάμωσης της τοπικής κοινωνίας και του ρόλου του πολίτη πρέπει να τις επεξεργαστεί μια δημοκρατική, αντιαυταρχική, σύγχρονη αριστερά που εμπιστεύεται τον διαπαιδαγωγημένο μέσα σε ανοιχτές δημοκρατικές διαδικασίες πολίτη και τον θέλει πρωταγωνιστή κι όχι οπαδό ή ψηφοφόρο που νιώθει ενεργός πολίτης μόνο μία φορά κάθε τέσσερα χρόνια και για λίγα λεπτά μπροστά σε μια κάλπη. Φθορά του δικομματισμού Φθορά του δικομματισμού δεν μπορεί για μια δημοκρατική αριστερά να σημαίνει μόνο εξαργύρωση υψηλότερων ποσοστών αντιπροσώπευσης σε κοινοβουλευτικό επίπεδο ή σε επίπεδο πολιτικής «κορυφής». Μια τέτοια μονοσήμαντη εξέλιξη- που δε θα συνοδεύεται δηλαδή από παράλληλη ενίσχυση των κοινωνικών κινημάτων και των κινήσεων των πολιτών- θα παγίδευε τη δημοκρατική αριστερά σε συνδιαχειριστικές λογικές και ψευτοδιλήμματα προσφέροντας σε ερμαφρόδιτες, κατ’ όνομα σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις το άλλοθι από τα αριστερά που πάντα γυρεύουν για να νομιμοποιήσουν την επί της ουσίας ταξική, αντικοινωνική τους πολιτική. Πολύ περισσότερο αυτό ισχύει για το ΠΑΣΟΚ το οποίο εντέλει εννοεί τις αλλαγές ως αλλαγές προσώπων και το ηθικά και πολιτικά αλώβητο ανθρώπινο δυναμικό της αριστεράς θα πρόσφερε απλώς το απαραίτητο «πλυντήριο» για ένα πιο γρήγορα ξέπλυμα των αμαρτιών του παρελθόντος. Η δημοκρατική αριστερά πρέπει να κινητοποιήσει την κοινωνία προς μια ριζοσπαστική επίλυση της τεράστιας οικολογικής κρίσης Η δημοκρατική αριστερά, η οποία ιστορικά απευθυνόταν κυρίως στους εργαζόμενους ως το κατεξοχήν επαναστατικό υποκείμενο, θα έπρεπε να επανεξετάσει με περισσότερη ζέση τα νέα δεδομένα που προκύπτουν σε αυτήν τη φάση όπου η εκμετάλλευση ανθρώπου και φύσης βαθαίνει, εντείνεται και παίρνει ολοένα πιο άγριες μορφές μέσα από τη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Υπάρχει ένας ορισμός του προλεταριάτου από την αντιεξουσιαστική σοσιαλιστική ομάδα Internationale Situationiste το Μάη του ’68 στη Γαλλία: προλετάριος είναι όποιος έχει χάσει τον έλεγχο πάνω στη ζωή του. Παίρνοντας υπόψη την τεράστια οικολογική κρίση και την ορατή πλέον χρεωκοπία του καπιταλιστικού μοντέλου ανάπτυξης με τον καταστροφικό παραγωγισμό και καταναλωτισμό του, μπορούμε να επεκτείνουμε τον όρο του προλετάριου σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Δεν είναι μόνον οι εργαζόμενοι που δεν ελέγχουν το προϊόν της εργασίας τους, όπως και τις συνθήκες και το είδος εργασίας τους, ούτε οι άνεργοι ή οι «απασχολήσιμοι» οι οποίοι δεν ελέγχουν ούτε τους στοιχειώδους όρους αναπαραγωγής της εργασιακής τους δύναμης, αλλά είναι και τα μεσαία στρώματα που δεν ελέγχουν, παρά τη σχετική οικονομική τους «άνεση», ούτε το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν και μεγαλώνουν τα παιδιά τους, ούτε τον αέρα που αναπνέουν, ούτε το φαγητό που τρώνε ή το νερό που πίνουν, ούτε την ποιότητα της παρεχόμενης δικαιοσύνης ή την ποιότητα στοιχειώδους καθημερινού πολιτισμού που χρειάζεται κανείς για να ζει αξιοπρεπώς. Είναι πλέον σε οποιονδήποτε σκεπτόμενο άνθρωπο ορατή η γενικευμένη κατάρρευση που έχει προκαλέσει η ανεξέλεγκτη εμπορευματοποίηση των πάντων σε βαθμό εντεινόμενο και ιστορικά πρωτοφανή για ανθρώπινη κοινωνία, που πρέπει, ανεξάρτητα του πόσο ταξική και απάνθρωπη είναι, να διατηρεί κάποια προσχήματα κοινωνικής αλληλεγγύης και ανιδιοτέλειας. Αλλά και οι ίδιοι οι εργαζόμενοι δεν είναι «προλετάριοι» μόνο στους χώρους εργασίας, αλλά σε όλες τις όψεις της καθημερινής τους ζωής καθώς και αυτοί-και μάλιστα σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό-ως καταναλωτές, ως πολίτες, ως γονείς, ως χρήστες δημοσίων υπηρεσιών αισθάνονται ότι δεν ελέγχουν απολύτως τίποτα. Η δημοκρατική αριστερά πρέπει να επικεντρωθεί σε αυτά τα νέα δεδομένα και κυρίως στις νέες κοινωνικές συμμαχίες που μπορούν να προβάλλουν γύρω από τα νέα ριζοσπαστικά ζητήματα που η ίδια η ανάπτυξη του καπιταλισμού και η γενικευμένη κρίση του θέτουν. Περιβάλλον, ποιότητα ζωής, αξιοπρέπεια, έλεγχος πάνω στους όρους της καθημερινής μας ζωής θέτουν άμεσα και ορατά την πλήρη χρεωκοπία του μοντέλου ανάπτυξης που έχει ακολουθηθεί σε όλο τον πλανήτη από τον 18ο αιώνα και μετά-το καπιταλιστικό μοντέλο ανάπτυξης που απαξίωσε τον άνθρωπο και τη φύση μετατρέποντάς τους σε πηγή απεριόριστων κερδών. Αυτό το μοντέλο απειλεί πλέον την ίδια τη διαιώνιση του ανθρώπινου είδους και φυσικά όλο τον πλανήτη. Πρόκειται περί ύβρεως (όπως θα έλεγαν οι αρχαίοι ΄Ελληνες) που μόνο θεοί μνησίκακοι και εκδικητικοί, όπως ο Γιαχβέ των αρχαίων Εβραίων, θα την είχαν επιτρέψει στον εαυτό τους. Η δημοκρατική αριστερά πρέπει να υποκινήσει μια ευρεία κινητοποίηση της ελληνικής κοινωνίας γύρω από τον άξονα ότι η καπιταλιστική ανάπτυξη απειλεί πλέον την ίδια τη ζωή ανεξαρτήτως του εισοδήματος του καθένα. Ο καπιταλισμός με άλλα λόγια καταστρέφει τη ζωή, τον πλανήτη, τις ανθρώπινες σχέσεις, τηδημοκρατική συμμετοχή, εκμαυλίζει και εκφυλίζει το ανθρώπινο είδος, την ίδια στιγμή που οι παραγωγικές δυνάμεις έχουν αναπτυχθεί παγκοσμίως σε τέτοιο βαθμό που πιο δίκαιες και ορθολογικές σχέσεις διανομής -και με λιγότερο παραγωγισμό και καταναλωτισμό (ας σκεφτούμε μόνο τις πολεμικές δαπάνες και την τεράστια κερδοσκοπία γύρω από αυτές!)- όχι μόνο θα έδιναν τα μέσα για να ζήσουν όλοι οι άνθρωποι αξιοπρεπώς δίχως τις εντάσεις και τους ανταγωνισμούς που έχουμε σήμερα παγκοσμίως, αλλά και θα απελευθέρωναν τα μέσα και το χρόνο που χρειάζεται ο κάθε άνθρωπος για την πνευματική και ψυχική του βελτίωση για να μπορεί να λέγεται άνθρωπος.

Advertisements
This entry was posted in Aρθρα-Aπόψεις. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s